Verlichting
Omschrijving
In woningen is verlichting verantwoordelijk voor gemiddeld 15% van het totale elektrisch verbruik. Het verschil in energieverbruik tussen energiezuinige verlichting en minder efficiënte verlichting bedraagt een factor 2 tot 5. Bovendien is de verlichting bepalend voor de beleving van de ruimte. Het is dan ook belangrijk om van bij het ontwerp rekening te houden met de integratie en functie van verlichting
Eigenschappen
Verlichting bepaalt in grote mate de sfeer in een interieur. Het kan de ruimte een heldere indruk geven of een warme sfeer creëren. Het kan bepaalde elementen (vb. schilderij) een opvallende en gepaste uitstraling geven. Alleen de keuze van mooie armaturen die passen bij het interieur is niet voldoende; ook wensen van dimming of de mogelijkheid om vooraf geprogrammeerd scènes te voorzien zijn bepalend.
Wat is het doel van de verlichting ? Moet het sfeervol en decoratief zijn, moet het accenten leggen, moet het vormen of architectuur versterken of wordt ze gebruikt als taakverlichting (vb. thuiswerk)?
In grote lijnen kunnen we volgend onderscheid maken:
Basisverlichting
Een armatuur (meestel één of meerder plafondarmaturen) die de ruimte overal goed verlicht. Om een lichtsfeer te creëren is een relatief laag lichtniveau aangewezen. Moet er soms ook een hoog algemeen verlichtingsniveau zijn dan moet de algemene verlichting dimbaar gekozen worden.
Accentverlichting
Dienen voor het accentueren van objecten of vlakken in een ruimte om ze beter tot hun recht te laten komen. Denken we maar aan accentverlichting voor schilderijen, kunstwerken, glaswerk,…
Vaak wordt dit gerealiseerd met vaste of richtbare spots.
Decoratieve verlichting
Dit is verlichting die lichteffecten creëren met een decoratieve uitstraling. Denken we hierbij aan wandarmaturen, eventueel met de mogelijkheid om kleureffecten te realiseren.
Oriëntatieverlichting
Oriëntatieverlichting dient om op een veilige manier van de ene ruimte naar de andere ruimte te kunnen gaan waarbij obstakels waargenomen kunnen worden. Dit is zowel voor binnen- als buitenverlichting een belangrijk aspect. Een typisch voorbeeld is de nachtverlichting van een trap.
LED’s zijn zeer geschikt voor oriëntatieverlichting.
Een goede lichtplanning zorgt voor een goede combinatie en dit in samenspraak met de klant.
Aandachtspunten
- Lampkeuze. Hierin zijn de kleurtemperatuur, kleurweergave, opstarteigenschappen en dimbaarheid bepalend. Voor de keuken is fluorescentieverlichting aangewezen, maar ook in andere ruimtes kan gekozen worden voor dit type lamp, zeker als je weet dat er ook dimbare circulaire fluorescentielampen bestaan.
LED’s hebben een zeer groot potentieel maar voor algemene verlichting is het nog vrij vroeg. De lichtstroom is nog te beperkt bij de meeste LED-armaturen voor de residentiële sector. Er zijn bovendien zeer veel producten met een bedroevende kwaliteit. Voor accentverlichting en zeker voor sfeercreatie (dynamische kleureffecten) zijn ze wel al bruikbaar.
Gebruik voornamelijk lampen met dezelfde kleurtemperatuur, hoewel kleine accenten met een andere kleurtemperatuur decoratief kunnen zijn.
Kies zoveel mogelijk voor de meest energiezuinige lamptypes. Ook in halogeen zijn er versies die tot 50% meer energie besparen ten opzichte van de standaard versie. - De lichtverdeling van een armatuur is belangrijk voor creatie van sfeer. Er zijn armaturen voor directe verlichting (verlichting gericht naar beneden) en voor indirecte verlichting (via wanden en/of plafond). Ook zijn er armaturen die direct en indirect combineren of die gelijkmatig rondom uitstralen.
Bij indirecte verlichting is de kleur van wanden en plafond zeer bepalend (moeten helder zijn) voor de hoeveelheid licht die op de vloer, tafels of meubels terecht komt. - De lichtverdeling (hoeveel licht op verschillende plaatsen valt en hoeveel er wordt teruggekaatst) bepaalt in grote mate de sfeer. Een te gelijkmatige lichtverdeling wordt als saai ervaren, terwijl te grote contrasten (donker - helder) vrij snel als onprettig ervaren (maak de vergelijking met steeds meer aanwezigheid van achtergrondverlichting van televisies).
- Halogeenverlichting is in de eerste plaats accentverlichting. Een plafond vol halogeenspots is zeer energieverslindend en een weg terug is er niet of nauwelijks !
- Dimming kan vaak interessant zijn en zeker energiebesparend. Voorzie misschien reeds op de meeste plaatsen mogelijkheden om te dimmen (vb. 5 aderige kabel voorzien naar de lichtschakelaars)
- Schakelaars worden meestal voorzien bij de toegangsdeuren. Vaak kan ook een bewegingssensor gewenst zijn, denken we maar aan het extra comfort, de verhoogde veiligheid en de energiebesparing. Typische plaatsen zijn de inkomhal, gangen en bergruimtes.
- Middelen en mogelijkheden om de verlichting comfortabel te bedienen nemen steeds toe. Geavanceerde regelsystemen maken zelf een combinatie mogelijk met bijvoorbeeld sturing van de verwarming en ventilatie, zonwering en beveiligingsinstallatie.
Bespreek met de klant wat zijn (toekomstige) wensen zijn op gebied van domotica.
Eventueel reeds voorzien (wachtbuizen, leidingen,…) dat later een domotica systeem geplaatst kan worden.
Vooral ook wanneer ouderen langer in hun woning wensen te blijven is dit een belangrijk punt. - Gemiddeld zijn er per woning 30 verlichtingsarmaturen aangesloten ! Voorzie dus voldoende elektrische kringen.
De trend is om meer verlichting te voorzien en daar wordt best bij het ontwerp van een woning rekening mee gehouden. Voorzie bijvoorbeeld voldoende aansluitmogelijheden voor wandarmaturen. Voorzie tevens voldoende wachtbuizen, eventueel een separaat voor busleidingen van eventuele domotica. - Lichtplanning is een specialiteit ! Laat je daarom begeleiden door specialisten !
Duurzaamheid
Kies waar mogelijk voor energiezuinige lampen. Ze bestaan in alle vormen en vermogens. Kies niet zomaar voor een plafond vol halogeenverlichting!
Wetgeving
AREI
Referentie
Spelen met licht in en om het huis – Rienk Visser – 1997 – ISBN 90 800855 2
Meer info
www.energiesparen.be
www.groenlichtvlaanderen.be (als onderdeel van www.lichttechnologie.be)
www.vei.be
Auteurs
Wouter Ryckaert – Catherine Lootens
Laboratorium voor Lichttechnologie van KaHo Sint-Lieven
Project: Groen Licht Vlaanderen, gesteund door IWT-Vlaanderen
Technische fiche
 |
